انجمن روانشناسی ایران
Menu

تازه های علمی روانشناسی

EasyDNNNews

نقش آموزش "كاهش استرس بر اساس هشياري MBSR" در كاهش سوانح هواپيمايي

سحر طاهباز دکترای روان‌شناسی سلامت دانشگاه تهران؛ امیرحسین ایمانی کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه تورنتو

نویسنده: مدیر سایت/يکشنبه 18 بهمن 1394/دسته بندی ها: تازه های علمی روانشناسی

به این مطلب امتیاز دهید:
هیچ امتیازی موجود نیست

نقش آموزش "كاهش استرس بر اساس هشياري MBSR" در كاهش سوانح هواپيمايي

سحر طاهباز، دكتراي روان­‌شناسي سلامت دانشگاه تهران

اميرحسين ايماني، كارشناس ارشد مشاوره دانشگاه تورنتو

هر ساله شاهد سوانح هواپيمايي بسياري هستيم و در بسياري از اين سوانح، در كنار مشكلات فني هواپيما يكي از مشكلات تفكربرانگيز خطاهاي انساني در تصميم­‌گيري توسط خلبانان و ساير مسئولين پرواز است. مشكلات توجه‌ي يكي از عمده‌­ترين مشكلاتي به شمار مي‌­روند كه در تصميم‌­گيري در مواقع بحراني مي­‌توانند مداخله نمايند. به طور عمده دو نوع اختلال توجه مي­‌توانند به ويژه براي افرادي كه به مشاغل پراسترس اشتغال دارند مشكل‌­ساز شوند.

1- تثبيت: تثبيت نشان دهنده‌­ي محدود شدن دامنه­‌ي توجه فرد به يك محرك خاص و ناتواني در توجه به ساير محرك­‌هايي است كه همزمان در دامنه­‌ي توجه فرد قرار دارند و گاهي درتصميم‌­گيري موثر بسيار بااهميت به شمار مي­‌روند. به عنوان مثال، هنگامي كه به دليل تاخير پرواز تمام توجه خلبان و يا ساير كاركنان پرواز به سرعت بخشيدن به فرايند take-off معطوف مي­‌شود، فرايند تثبيت اتفاق افتاده و احتمال ناديده گرفتن ساير مشكلاتي كه ممكن است در همان لحظه وجود داشته باشند افزايش مي­‌يابد.

2- آرميدگي: آرميدگي معمولاً به دنبال دوره‌­هاي تمركز و توجه بسيار بالا رخ مي‌­دهد. به عنوان مثال، پس از انجام حركتي كه به دقت و توجه بسيار بالايي نياز داشته است، ممكن است ذهن خلبان براي مدتي اندك وارد استراحت شود و در اين مدت نتواند به محرك­‌هاي وارده به طرزي موثر پاسخ دهد.

حلقه­‌ي مفقوده‌­اي كه در تمامي موارد ذكر شده مي­‌تواند ميزان خطاي انساني را در سوانح هوايي كاهش دهد مهارت "هشياري" است. هشياري به معناي توجه و آگاهي لحظه به لحظه از تمامي محرك­‌هاي محيطي و دروني (افكار، عواطف، حس­هاي بدني) است. كسب اين مهارت كار چندان ساده‌­اي نيست و نياز به آموزش و تمرين منظم دارد.

تمام آموزش­‌هاي دوران خلباني شامل مهارت­‌هاي مقابله با نقص فني هواپيما و يا ساير مشكلات اورژانسي است كه ممكن است با آن مواجه شوند. اما نكته اينجاست كه به هنگام وقوع يك رخداد ناگهاني، تغييرات فيزيولوژيكي بسياري در افرادي كه تحت اين بحران قرار گرفته‌­اند رخ مي­‌دهد. و در چنين حالتي، خلبان و نيز ساير مسئولين پرواز نيازمند حركات دقيق و ظريف دست و پا و نه حركات زمخت بدني- و نيز ذهني شفاف به منظور تصميم‌­گيري درست­اند. بنابراين، واكنش­‌هاي طبيعي به منظور بقا در شرايط بحراني – جنگ و گريز- مي­توانند باعث از دست رفتن كنترل فرد بر شرايط شوند. بنابراين، در چنين شرايطي فرد نيازمند يك گزينه‌­ي "غيرطبيعي" است: فرار نكردن از موقعيت و نيز نجنگيدن با آن، بلكه كنترل آن را به دست گرفتن. در اين شرايط، فرد بايد بتواند در درجه­ي اول كنترل بدن خويش رابه دست گيرد:

- آگاه شدن از نرخ تنفس

- نفس­‌هاي آرام و عميق كشيدن

- آگاه شدن از تنش­هاي عضلاني و رها كردن آن­ها

تمامي موارد يادشده نيازمند آموزش و تمرين هشياري به عنوان مهارت آگاهي لحظه به لحظه از وقايع دروني و بيروني است. دوره­ي آموزش كاهش استرس بر اساس هشياري MBSR دوره­اي هشت هفته‌­اي است كه در طي آن آموزش­هاي متعددي به منظور افزايش آگاهي فرد از حوزه‌­هاي مختلف تجارب خويش صورت مي­‌گيرد. اين دوره شامل سه تمرين اصلي است كه شامل: تمرين معاينه­‌ي هشيارانه بدن (آگاهي لحظه به لحظه نسبت به حس­هاي بدني خود بدون قضاوت و عكس‌­العمل نشان دادن نسبت به آن­ها)، كشش‌­هاي بدني هشيارانه (آگاهي لحظه به لحظه نسبت به تغييرات حس­هاي بدني در حين حركات بدني ملايم و آرام) و نشست هشيارانه (آگاهي لحظه به لحظه نسبت به جريان افكار و عواطف فرد بدون درگير شدن در آن­ها و يا عكس‌­العمل نشان دادن نسبت به آن­ها) است. تمامي مهارت‌­هاي ياد شده با توجه به توضيحات ذكر شده در بالا مي­توانند مهارت مسئولين پرواز را جهت حفظ آرامش و اتخاذ تصميمات موثرتر و درست‌­تر در حين بروز بحران تقويت كنند.

منبع:

Cyril BouquetBen Bryant (2009). To avoid serious crashes, you have to be mindful. Forbes, April 21.

 

چاپ

تعداد مشاهده (1884)/نظرات (0)

لطفا برای ارسال نظر وارد سایت شوید یا ثبت نام نمایید